Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań. Już czas się spisać!

Materiał informacyjny URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE
1 kwietnia w całej Polsce rozpoczyna się Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021. Rozmawiamy o nim z AGNIESZKĄ SZLUBOWSKĄ, dyrektor Urzędu Statystycznego w Krakowie i zastępcą wojewódzkiego komisarza spisowego.

Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań to najważniejsze badanie statystyczne, realizowane co 10 lat we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Jaki jest jego cel?

– Na całym świecie powszechne spisy ludności są podstawowym narzędziem gromadzenia informacji o sytuacji społecznej i demograficznej, stanowiąc jednocześnie fundament diagnozy i kreowania potencjału społeczno-gospodarczego kraju. Z częstotliwością raz na dziesięć lat dostarczają najbardziej aktualnych i szczegółowych informacji o liczbie ludności, jej terytorialnym rozmieszczeniu, strukturze demograficzno-społecznej i zawodowej, a także o społeczno-ekonomicznej charakterystyce gospodarstw domowych i rodzin oraz o ich zasobach i warunkach mieszkaniowych na różnych poziomach podziału administracyjnego kraju.

Spis ludności jest najstarszym, największym i jednym z najważniejszych badań demograficznych oraz statystycznych, którego wyniki są podstawą systemu zarządzania demokratycznym państwem. Zarządzanie firmą, instytucją, społecznością lokalną czy państwem nie jest możliwe bez analizy rzetelnych, kompleksowych informacji. Zgodnie z rekomendacjami Organizacji Narodów Zjednoczonych rządy są zobowiązane do dostarczania oficjalnych i wiarygodnych danych statystycznych. Celem spisu jest zatem zebranie aktualnych informacji o ludności i mieszkaniach zgodnie z zakresem tematycznym określonym w ustawie spisowej, identyfikacja zmian, które zaszły w otoczeniu na przestrzeni ostatnich 10 lat i wywiązanie się ze zobowiązań międzynarodowych.

W historii Polski spisy ludności były swoistą emanacją istnienia państwa, co więcej – w okresie porozbiorowym były również emanacją istnienia narodu, który o to państwo walczył. W tym wymiarze wymiar symboliczny mają historyczne spisy na ziemiach Polski. Wymienię dla ilustracji pierwszy spis ludności w Europie z 1789 roku, pierwszy spis po odzyskaniu przez Polskę niepodległości z 1921 roku, którego setną rocznicę obchodzimy, czy pierwszy spis przeprowadzony po pożodze II wojny światowej z 1946 roku.

Spis, który przeprowadzamy w tym roku, wyznacza nowe standardy realizacji badań statystycznych ze względu na nowatorską formę i wykorzystanie nowoczesnych rozwiązań informatycznych i metodologicznych na miarę czasów, w których żyjemy.

– Komu i do czego posłużą dane o Polakach zebrane podczas spisu?

– Nie ma ministerstwa, centralnego urzędu czy urzędu gminy, które nie korzystałyby z danych pochodzących ze spisu powszechnego. Na podstawie tych informacji Ministerstwo Finansów szacuje wielkość wpływów podatkowych oraz oblicza kwoty dotacji dla poszczególnych gmin według liczebności populacji. Musi zatem precyzyjnie wiedzieć, jaki jest stan i struktura ludności oraz rozkład przestrzenny populacji. Statystyki przygotowywane przez Główny Urząd Statystyczny są wyznacznikami dla tworzenia budżetu jednostek samorządu terytorialnego. Ministerstwo Zdrowia planuje środki na ochronę zdrowia w poszczególnych regionach Polski w oparciu o informacje o strukturze wiekowej i terytorialnej ludności. Te informacje są niezbędne również do skutecznej walki z pandemią. Ministerstwo Edukacji Narodowej kształtuje politykę w zakresie oświaty, bazując na strukturze demograficznej ludności, liczbie i wieku dzieci. Dane zawarte w roczniku statystycznym są potrzebne każdemu przedsiębiorcy czy każdemu zarządowi kreującemu strategię rozwoju firmy.

– Właśnie – przedsiębiorcy. W jaki sposób wyniki spisu mogą przełożyć się na korzyści dla biznesu?

– Patrząc globalnie, czeka nas w niedalekiej przyszłości rozdział ogromnych środków finansowych z Unii Europejskiej. Bez znajomości stanu i struktury ludności oraz rozkładu przestrzennego sprawiedliwy podział pieniędzy unijnych nie będzie możliwy. Zadaniem statystyki jest zebranie informacji i wskazanie ich zamienności w czasie, pozwalającej na dokonywanie przez przedsiębiorców wielowymiarowych prognoz czy analiz. W ten sposób przygotowane zasoby informacyjne staną się bezcennym źródłem wiedzy do podejmowania strategicznych decyzji, np. o tworzeniu miejsc pracy, o potrzebie zapewnienia na konkretnym obszarze odpowiedniego zaplecza edukacyjno-wychowawczego, o działaniach przeciwdziałających bezrobociu poprzez wprowadzanie odpowiednich profili kształcenia w zależności od istniejącego na danym terenie rynku pracy, o budowie mieszkań, budowaniu dróg, planowaniu inwestycji infrastrukturalnych, planowaniu siatki połączeń międzymiastowych w oparciu o analizę statystyk dojazdów do pracy, planowaniu innowacyjnych działań biznesowych.

Polska jako członek UE korzysta z dotacji unijnych, które przyznawane są m.in. w oparciu o wielkość kraju i liczebność mieszkańców, określoną wynikami ostatniego spisu. Przedsiębiorcy i inwestorzy sporządzają biznesplany na podstawie informacji, których podstawą są wyniki spisów powszechnych. Ponadto ci, który ubiegają się o dotacje z funduszy europejskich w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych, wykorzystują informacje statystyczne konieczne do złożenia wniosków i sporządzenia studiów wykonalności projektów. Inwestorzy polscy i zagraniczni poszukują nowych rynków dla rozwoju firm. W tym celu analizują szczegółowo dane statystyczne pochodzące ze spisów na poziomie lokalnym. Chcą się przekonać, czy w poszczególnych regionach pozyskają odpowiednio przygotowaną kadrę pracowników.

– Jak długo potrwa spis powszechny w naszym kraju?

– Spis rozpoczyna się 1 kwietnia i potrwa do końca czerwca. Z uwagi na pandemię trwają prace legislacyjne, które finalnie mogą wydłużyć okres trwania spisu do końca września, tak aby umożliwić udział w nim wszystkim mieszkańcom naszego kraju. Dzięki rozłożeniu spisu na sześć miesięcy mamy szansę na zastosowanie wszystkich metod zbierania danych. Oprócz aplikacji internetowej i wywiadu telefonicznego latem, kiedy według prognoz może spaść liczba zachorowań na COVID-19 i będzie postępować program szczepień, będzie można prowadzić także wywiady bezpośrednie.

– Kto podlega spisowi? Czy spis dotyczy również osób niepełnoletnich?

– Spis obejmuje ludność i mieszkania. Podlegają mu wszystkie osoby przebywające na stałe lub czasowo w naszym kraju, także cudzoziemcy. Spisane muszą być również dzieci, które urodziły się do 31 marca 2021, czyli daty, według której wszyscy przekazujemy dane. Oczywiście informacje o dzieciach przekazują ich rodzice lub opiekunowie prawni.

– A co, jeśli ktoś będzie unikał udziału w spisie?

– Przekazanie danych objętych spisem powszechnym jest obowiązkowe i nieodpłatne. Osoby przekazujące dane są zobowiązane do udzielania dokładnych, wyczerpujących i zgodnych z prawdą odpowiedzi. Za odmowę spisania się może grozić kara grzywny. O tym jednak zawsze decyduje sąd.

– Tegoroczny spis – z uwagi na pandemię – ma formułę hybrydową. Czyli w jaki sposób będzie prowadzony?

– Od 1 kwietnia wszyscy będą mogli spisać się samodzielnie, poprzez zalogowanie się do formularza na stronie internetowej Głównego Urzędu Statystycznego: spis.gov.pl. Jedynym warunkiem dokonania samopisu jest posiadanie urządzenia z dostępem do internetu. Możemy się spisać sami lub poprosić o pomoc członka rodziny.

Pandemia zmusiła wszystkich do podniesienia kompetencji w zakresie cyfryzacji, by możliwe było zdalne nauczanie, zdalna praca czy nawet kontakty towarzyskie i rodzinne w formie online. Najlepszym przykładem e-usług w administracji jest Profil Zaufany, poprzez który każdy może załatwić szereg spraw urzędowych online, bez wychodzenia z domu, czy Internetowe Konto Pacjenta, dzięki któremu możemy odebrać e-receptę, e-skierowanie i korzystać ze swoich danych medycznych.

Główny Urząd Statystyczny systematycznie poszerza dostęp do usług cyfrowych. Najlepszym tego przykładem są: bank danych lokalnych, portal geostatystyczny, portal sprawozdawczy, portal strateg, portal api, dashboard gospodarczy czy aplikacja umożliwia realizację obowiązku spisowego online. Podążając za tempem cyfrowej transformacji w administracji, przygotowaliśmy i przetestowaliśmy narzędzie, które umożliwi dokonanie spisu samodzielnie, poprzez interaktywną aplikację.

Dla osób, które nie mają dostępu do internetu, przewidziano ułatwienia w formie bezpłatnego dostępu do sprzętu komputerowego w urzędach gmin i urzędach statystycznych.

Osoby, które nie będą mogły spisać się samodzielnie, w szczególności ze względu na stan zdrowia, zaawansowany wiek czy niepełnosprawność, są proszone o kontakt z konsultantami infolinii spisowej. Osoby, które nie spiszą się samodzielnie, mogą spodziewać się kontaktu rachmistrza spisowego. W Małopolsce będzie ich pracowało ponad 1,4 tys. przez okres spisu. Rachmistrzowie w pierwszej kolejności będą do Państwa dzwonić, aby nie narażać niczyjego zdrowia.

– Jakich pytań możemy się spodziewać podczas spisu?

– Z całą pewnością tych dotyczących charakterystyki demograficznej, aktywności ekonomicznej, poziomu wykształcenia, niepełnosprawności, migracji wewnątrz kraju i poza granice, charakterystyki etniczno-kulturowej, gospodarstw domowych i rodzin czy charakterystyki zasobów mieszkaniowych. Zatem obywatele będą pytani m.in. o wiek, płeć, stan cywilny, wykształcenie, zawód, fakt pozostawania bezrobotnym czy osobą pracującą (jeśli tak, to w jakiej branży), o przynależność do Kościoła lub związku wyznaniowego. W badaniu zbierane są też dane na temat mieszkań od osób, które lokum zamieszkują. Należy się przygotować na pytania o metraż, sposób ogrzewania mieszkania, wyposażenie w sanitariaty.

Rejestry administracyjne, z których moglibyśmy zebrać te dane, przedstawiają jedynie stan prawny, często różny od faktycznego. A co najważniejsze – nie zawierają odpowiedzi na podstawowe pytania dotyczące rodzin i gospodarstw domowych, faktycznego stanu cywilnego, narodowości, języka ojczystego, wyznania czy poziomu wykształcenia. Dlatego właśnie zadajemy te wszystkie pytania.

– A o co na pewno nie zostaniemy zapytani?

– W spisie nie ma pytań o wysokość zarobków, sytuację majątkową, stan posiadania, sympatie polityczne czy preferencje konsumenckie. Nie będziemy też pytani o zasobność gospodarstwa domowego ani o wyposażenie mieszkania w sprzęty AGD.

– Czy w określonych przypadkach będzie możliwość odmowy udzielenia odpowiedzi na niektóre pytania?

– Podczas spisu możemy odmówić odpowiedzi na pytania wrażliwe – dotyczące naszego wyznania, niepełnosprawności czy statusu związku. W przypadku tych delikatnych zagadnień możemy zaznaczyć, że nie chcemy odpowiadać na dane pytanie.

– W przypadku kontaktu z rachmistrzem w jaki sposób można potwierdzić jego tożsamość, by mieć pewność, że nie mamy do czynienia np. z oszustem, który chce wydobyć od nas wrażliwe dane?

– Każdy rachmistrz legitymuje się identyfikatorem zawierającym m.in. imię i nazwisko, zdjęcie, unikatowy numer, podpis osoby upoważnionej oraz okres, na jaki identyfikator został wystawiony. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości warto upewnić się, czy nasz rozmówca jest faktycznie tym, za kogo się podaje. Mając numer identyfikatora oraz imię i nazwisko rachmistrza, zawsze możemy sprawdzić jego tożsamość, dzwoniąc na infolinię pod numer telefonu 22 279-99-99 lub w aplikacji internetowej dostępnej na stronie rachmistrz.stat.gov.pl.

– W jaki sposób zostaną wykorzystane nasze dane zebrane podczas spisu powszechnego? Czy będą bezpieczne?

– Dane osobowe od momentu ich zebrania stają się danymi statystycznymi i objęte są tajemnicą statystyczną. Zabronione jest – pod rygorem odpowiedzialności karnej – udostępnianie lub wykorzystywanie tych danych dla celów innych niż do opracowań, zestawień i analiz statystycznych oraz do aktualizacji operatów do badań statystycznych.

Dane pozyskane podczas spisu, ale już w formie zagregowanej, posłużą do tworzenia założeń polityk publicznych, które państwo i władze samorządowe prowadzą w różnych sferach życia społecznego, gospodarczego i kulturalnego. Zostaną też wykorzystane do celów naukowo-badawczych, służąc nam wszystkim przez najbliższe 10 lat.

Wszystkie dane osobowe przetwarzane w ramach prac spisowych są poufne i podlegają szczególnej ochronie, na zasadach określonych w ustawie o statystyce publicznej oraz w ustawie o ochronie danych osobowych.

– Gdzie można zdobyć więcej informacji na temat Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021?

– Od 15 marca działa ogólnopolska infolinia spisowa pod numerem telefonu 22 279-99-99, gdzie można uzyskać pomoc przy wypełnianiu formularza spisowego, uzyskać informacje o spisie, sprawdzić tożsamość rachmistrza spisowego oraz spisać się telefonicznie. Infolinia jest czynna codziennie od poniedziałku do piątku w godz. 8–18.

Ponadto każdej chwili można znaleźć wszystkie niezbędne informacje na stronie internetowej spisu: spis.gov.pl.

Rozmawiała Paulina Szymczewska

Wideo

Materiał oryginalny: Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań. Już czas się spisać! - Dziennik Polski

Dodaj ogłoszenie