Negatywne skutki przewlekłego stresu – jak stres wpływa na zdrowie?

materiał informacyjny

Stres „przestawia” organizm na optymalny poziom funkcjonowania psychofizycznego: oddech staje się intensywniejszy, serce pracuje szybciej i efektywniej. Dochodzi do wyciszenia czynności organizmu, które są teraz mniej istotne. Zwężeniu ulegają naczynia skóry i przewodu pokarmowego; poprawia się za to ukrwienie mięśni i mózgu. W konsekwencji podnosi się sprawność umysłowa i fizyczna. Prawidłowa odpowiedź na stres i aktywacja mechanizmów przystosowawczych pozwala nam przetrwać w warunkach zagrożenia. Jednak stres chroniczny, który utrzymuje się w czasie, to czynnik bardzo szkodliwy, który może prowadzić do wyniszczenia organizmu.

Stres – z medycznego punktu widzenia

Ośrodkowy układ nerwowy (OUN) zawiaduje funkcjonowaniem całego organizmu. Tymczasem każdy bodziec stresowy może pobudzać jego neurony (komórki nerwowe). Czynniki psychiczne wpływają zatem na funkcjonowanie wielu narządów i układów.

W terminologii medycznej stres (wg definicji Hansa Selye'a) jest odpowiedzią organizmu na potencjalnie szkodliwy czynnik (stresor). Pierwszą linię obrony stanowią reakcje, które tworzą 3-fazowy ogólny zespół adaptacyjny (General Adaptation Syndrome; GAS):

• I faza alarmowa – organizm przygotowuje się do walki lub ucieczki (fight or flight), mobilizując siły i zasoby metaboliczne, by stawić czoła zagrożeniu;
• II faza odporności lub adaptacji (adaptation) umożliwia przystosowanie się do stresu (m.in. w wyniku aktywacji układu immunologicznego i hormonalnego);
• III faza wyczerpania (exhaustion) pojawia się w przypadku długotrwałego działania stresora, gdy wyczerpaniu i załamaniu ulegają mechanizmy adaptacyjne (jej kontynuacja grozi rozwojem chorób psychosomatycznych).

Stres wyzwalać mogą bodźce:
• fizyczne – powodujące uraz tkanek lub grożące urazem (np. bardzo niskie lub bardzo wysokie temperatury);
• psychiczne (np. konflikty, izolacja).

W uproszczeniu powiedzieć można, że stres jest zaburzeniem równowagi wewnętrznej organizmu, za które odpowiadają bodźce fizyczne lub psychiczne. Prawidłowa odpowiedź na działanie stresora kończy się wygaszaniem mechanizmów stresu i przywróceniem wcześniejszej równowagi.

Reakcje neuronalne i hormonalne, które przebiegają w sposób niezakłócony, pomagają dostosować metabolizm, pracę układu krążenia i układu oddechowego (oddychanie) do aktualnych warunków. Jednak stres przewlekły prowadzi do rozregulowania tych mechanizmów. Hormony, uwalniane w nieprawidłowych ilościach, przyczyniają się do niekorzystnej przebudowy tkanek, zmieniają metabolizm i właściwości krwi; zaburzają działanie układu immunologicznego.

Jak stres wpływa na organizm?

Sytuacja stresowa uruchamia w organizmie procesy neuronalne, hormonalne i immunologiczne.

Oś stresu – podwzgórze-przysadka-nadnercze (HPA)

Bodźce stresowe prowadzą do aktywacji podwzgórza (część międzymózgowia), działającego na osi podwzgórze-przysadka-nadnercze (HPA; hypothalamic-pituitary-adrenocortical) i wpływają na jego funkcję.

Komórki podwzgórza syntetyzują (wydzielają) kortykoliberynę (CRH), wazopresynę (AVP) i szereg innych związków, które regulują czynność przysadki mózgowej, pracę układu krążenia i metabolizm. CRH wytwarzany jest także w jelicie. Miejscowe wydzielanie tego hormonu zmienia się pod wpływem stresu – może zaburzać pracę żołądka i jelit oraz niekorzystnie wpływać na procesy odpornościowe.

Działanie kortykoliberyny (CRH) i wazopresyny (AVP) na przedni płat przysadki mózgowej stymuluje uwalnianie hormonu adrenokortykotropowego (ACTH). ACTH pobudza nadnercza do wydzielania glikokortykosteroidów, przede wszystkim kortyzolu. Kortyzol zaś należy do kluczowych hormonów stresu regulujących metabolizm i procesy immunologiczne.

Kortyzol (w warunkach stresu) przyczynia się do immunosupresji, czyli obniża odpowiedź odpornościową organizmu, hamując wytwarzanie komórek odpornościowych i przeciwciał. Wpływa też na większe spalanie białka i tłuszczu, powodując wzrost glukozy we krwi.

Układ współczulny – reakcja walki/ucieczki

Stres pobudza układu współczulny, którego rola polega głównie na stymulacji organizmu do działania w warunkach zagrożenia. Jego aktywizacja powoduje wzmożone wydzielanie katecholamin: adrenaliny z komórek nadnerczy i noradrenaliny z zakończeń nerwowych komórek układu współczulnego.

W konsekwencji rytm serca przyspiesza i z każdym skurczem do naczyń trafia większa ilość krwi. Rozszerzają się naczynia mięśni szkieletowych i mózgu; zwężają natomiast naczynia skóry, nerek i przewodu pokarmowego. Krew płynie przede wszystkim do mózgu, serca i mięśni. Rośnie ciśnienie tętnicze, rozszerzają się źrenice. Adrenalina, pobudzając procesy rozkładu glikogenu do glukozy, zwiększa stężenie glukozy we krwi.

Adrenalina – podobnie jak kortyzol – działa antagonistycznie w stosunku do insuliny i prowadzi do hiperglikemii. Zmiany w procesach metabolicznych przyczyniają się do oporności tkanek na insulinę.

Chroniczny stres zaburza funkcję śródbłonka naczyń i nasila uwalnianie czynników sprzyjających powstawaniu zakrzepów. Wyniki badań wykazują, że skutkiem długotrwałego stresu jest przewlekły proces zapalny w ścianach naczyń, który sprzyja kolejnym uszkodzeniom śródbłonka, rozwojowi miażdżycy i nadciśnienia tętniczego.

Skutki stresu: choroby układu pokarmowego

Lista schorzeń i stanów patologicznych, do których może przyczyniać się stres, jest niepokojąco długa.

Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy

Do najczęstszych chorób górnego odcinka przewodu pokarmowego należy choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy.

Katecholaminy (adrenalina, noradrenalina i dopamina) uwalniane w odpowiedzi na stres zaburzają mikrokrążenie w błonie śluzowej żołądka i dwunastnicy. W warunkach zdrowia w przewodzie pokarmowym istnieje równowaga między tzw. czynnikami agresji i obrony. Jednak upośledzenie mikrokrążenia osłabia siły obronne, zwiększając podatność błony śluzowej na uszkodzenia przez inne (oprócz stresu) czynniki agresji (jak tytoń, alkohol, Helicobacter pylori).

Choroby czynnościowe: zaburzenia defekacji i IBS

Układ trawienny w warunkach stresu może stać się źródłem zaburzeń czynnościowych.
Do chorób układu pokarmowego, związanych z reakcją na stres, należą czynnościowe zaburzenia defekacji. Przewlekłe zaparcia w ich przebiegu mogą być skutkiem nieprawidłowego rozluźnienia mięśni dna miednicy lub zwieracza zewnętrznego odbytu. Nie zapominajmy, że lęk lub stres zwiększają napięcie mięśni szkieletowych (wzmożona aktywność układu współczulnego zwiększa siłę skurczów mięśni).

Dokładna przyczyna zespołu jelita drażliwego (IBS; Irritable Bowel Syndrom) nie jest znana. Jednak stres może odgrywać istotną rolę w rozwoju choroby. Wśród czynników sprzyjających IBS wymienia się zaburzenia na osi mózg-jelito z udziałem neuroprzekaźników (np. nadmierne reakcje na stres). Co więcej, aż u 70-90 proc. pacjentów z zespołem jelita drażliwego występują objawy stresu, lęku, depresji, niepokoju czy zaburzeń osobowości.
Problem stanowić mogą też bodźce czuciowe z jamy brzusznej, które docierają do ośrodkowego układu nerwowego. Okazuje się, że u chorych z zespołem jelita drażliwego ból wywołują bodźce znacznie słabsze niż u osób zdrowych. Rola, jaką w IBS odgrywa mózg, nie została w pełni wyjaśniona. Jednak wyniki nowych badań naukowych wskazują na zmianę aktywności kory mózgowej w obszarach odpowiedzialnych za odczuwanie bólu.

Zaburzenia perystaltyki (motoryki) żołądka i jelit w zespole jelita drażliwego sprzyjają zaparciom (lub odwrotnie – biegunkom). W postaci IBS z dominującymi zaparciami obserwuje się zmniejszone stężenie serotoniny we krwi (w IBS z biegunką uwalnianie serotoniny rośnie).

Serotonina należy do istotnych czynników neurohormonalnych, które uczestniczą w reakcji stresowej i wpływają na jej przebieg. Jednak rola tego szczególnego neuroprzekaźnika jest niejednoznaczna, a efekty, które wywołuje, różnorodne. Wiele zależy od aktywowanych obszarów mózgu i neuronów (a właściwie receptorów na błonie komórkowej neuronów).

Skutki stresu: choroby układu krążenia

Miażdżyca
Stres przyczynia się do zaburzeń funkcji śródbłonka naczyń u ludzi zdrowych, co zwiększa ryzyko miażdżycy i wielu chorób układu sercowo-naczyniowego.

Śródbłonek to wewnętrzna błona, która wyściela tętnice, żyły, naczynia włosowate i ma bezpośredni kontakt z płynącą krwią. Jego uszkodzenie może prowadzić do utworzenia blaszki miażdżycowej. W okolicę uszkodzenia szybko napływają trombocyty (płytki krwi), odpowiedzialne za proces krzepnięcia. Jednak w warunkach nieprawidłowych (np. przewlekłego stresu) mogą powodować powstanie patologicznego skrzepu, który zwęża światło naczynia krwionośnego i ogranicza przepływ krwi.

Komórki zdrowego śródbłonka wydzielają tlenek azotu i prostacyklinę – związki, które rozszerzają naczynia krwionośne, działają przeciwkrzepliwie i zapobiegają zmianom miażdżycowym. W śródbłonku powstają też endoteliny (białka), które zwężają naczynia krwionośne i sprzyjają powstawaniu zakrzepów. Między tymi dwiema grupami substancji panuje równowaga, która działa ochronnie na układ krążenia. Stres może to jednak zmienić.

Zaburzenie funkcji śródbłonka naczyń wiąże się z niedoborami tlenku azotu i prostacykliny oraz nadmiarem endotelin i innych związków odpowiadających za skurcz naczyń. Mechanizmy przeciwzakrzepowe stają się mniej skuteczne. Ryzyko zakrzepów i zmian miażdżycowych rośnie.

Zespół złamanego serca i nadciśnienie

Ostry, silny stres odpowiada za kardiomiopatię stresową, zwaną zespołem złamanego serca. Jej objawy do złudzenia przypominają zawał mięśnia sercowego. Jednak szczegółowe badania wykluczają zmiany miażdżycowe w tętnicach i związane z tym niedokrwienie. Co się dzieje?

W wyniku stresu dochodzi do upośledzenia kurczliwości lewej komory serca (jedna część silnie się kurczy, droga – ulega rozdęciu). Pojawiają się objawy, które imitują ostry zespół wieńcowy (zawał). Obraz „chorej” komory przypomina japońskie naczynie do łowienia ośmiornic – tako-tsubo. Stąd inna nazwa choroby – kardiomiopatia takotsubo.

Hormony stresu, pobudzając część współczulną układu nerwowego, sprzyjają rozwojowi nadciśnienia tętniczego. Mogą przyczyniać się także do (patologicznego) przerostu lewej komory serca i przebudowy ścian naczyń krwionośnych.

Wzmożona aktywność układu współczulnego skutkuje większą kurczliwością mięśnia sercowego, przyspieszeniem czynności serca i skurczem mięśni gładkich naczyń krwionośnych. Na rozwój nadciśnienia tętniczego wpływa także nadmierna aktywność unerwienia współczulnego nerek, która zmienia przepływ krwi w nerkach i zwiększa wchłanianie sodu i wody.

Skutki stresu: otyłość, insulinooporność i cukrzyca

Ze stresem wiąże się większy wyrzut katecholamin, glikokortykosteroidów i glukagonu, co powoduje hiperglikemię (wyższe stężenie glukozy we krwi). Nie jest to działanie przypadkowe: glukoza może być szybko wykorzystana w charakterze źródła energii, niezbędnej np. w działaniach obronnych. Ale katecholaminy zmniejszają też wydzielanie insuliny i nasilają proces rozkładu trójglicerydów. W efekcie rośnie stężenie wolnych kwasów tłuszczowych (FFA; free fatty acids), zwiększa się ryzyko rozwoju insulinooporności i cukrzycy typu 2.

Hiperglikemia wzmaga apoptozę komórek, prowadząc do uszkodzeń śródbłonka naczyniowego. Nasila również reaktywność płytek krwi, sprzyjając zakrzepom i zmianom miażdżycowym. Podczas silnego stresu wydzielane jest białko, neuropeptyd Y, które pobudza apetyt i służy gromadzeniu tłuszczu. Przewlekłemu stresowi często towarzyszy zmiana diety na wysokokaloryczną, większe ryzyko nadwagi, otyłości i innych chorób dietozależnych.

Skutki stresu: alergie, infekcje i ochrona komórek raka

Przewlekły stres może osłabiać odporność organizmu, przyczyniać się do rozwoju wielu chorób lub pogarszać ich przebieg.
Funkcjonowanie układu immunologicznego w dużym stopniu zależy od równowagi między limfocytami Th1 i Th2 – komórek, które nadzorują wiele reakcji odpornościowych.

Limfocyty Th1 zarządzają głównie obroną przeciwwirusową i przeciwbakteryjną, a limfocyty Th2 biorą udział w obronie przed pasożytami oraz zawiadują odpowiedzią na alergeny.

Nadmierne stężenie glikokortykosteroidów (kortyzolu) w przewlekłym stresie wzmacnia odpowiedź typu Th2, sprzyjając tym samym alergii. Jednocześnie dochodzi do wyciszenia reakcji z udziałem limfocytów Th1, co zwiększa podatność na zakażenia.

W przebiegu chorób nowotworowych obecność adrenaliny lub noradrenaliny może prowadzić do zmian w komórkach guza, które uodporniają je na apoptozę – chronią przed samobójczą śmiercią. W ten sposób stres i jego hormony umożliwiają np. komórkom raka jajnika przerzuty do innych tkanek.

Neurotoksyczny wpływ stresu

Kortykosteroidy, nadmiernie wydzielane w stresie, niekorzystnie oddziałują na wiele struktur mózgu. Struktur, które regulują przebieg reakcji stresowej (jak hipokamp, ciało migdałowate, kora przedczołowa). Wysokie stężenie kortyzolu, które utrzymuje się w czasie, może stać się dla nich neurotoksyczne.

Stres pogarsza pamięć i inne zdolności poznawcze. Wyniki badań wskazują, że samo wspomnienie trudnych doświadczeń życiowych wiąże się z obniżeniem sprawności umysłowej, nawet jeśli przywołujemy wydarzenia sprzed wielu dekad.

Hipokamp odgrywa kluczową rolę w czynnościach pamięciowych. W wyniku długotrwałej aktywacji osi HPA nadmiar jonów wapnia napływa do komórek hipokampa, co przyczynia się do apoptozy jego neuronów (tzn. ich zaprogramowanej śmierci).

Nadmierna aktywność osi HPA i deregulacja układu odpornościowego mogą prowadzić do zmniejszenia stężenia serotoniny (wpływając na redukcję ilości tryptofanu – związku niezbędnego do produkcji serotoniny).
Procesy te prowadzą do zaburzenia mechanizmów regulujących odpowiedź na stres. W efekcie stres staje się jeszcze bardziej szkodliwy dla zdrowia niż wcześniej.

Zgubne skutki stresu – jak się przed nimi chronić?

Czego jeszcze dowiadujemy się z doniesień naukowych? Stres obniża ruchliwość plemników, pogarsza jakość nasienia i przyczynia się do zaburzeń erekcji (nawet w młodym wieku).

Nikogo zapewne nie dziwi, że chroniczny stres odpowiada za zaburzenia psychiczne, np. zaburzenia lękowe. U osób predysponowanych prowadzi do ujawnienia lub zaostrzenia schizofrenii. Wyniki badań sugerują, że w naszym kraju stres stanowi najważniejszy czynnik w rozwoju depresji.

Z badania „Polacy a stres” przeprowadzonego przez GfK wynika, że stres jest zjawiskiem powszechnym – od czasu do czasu odczuwa go aż 98 proc. Polaków. Dla 20 proc. z nas stres to chleb powszedni.
Co gorsza, stres (tzw. stres empatyczny) może być „zaraźliwy” – badania dowodzą, że sama obserwacja osoby zestresowanej powoduje wzrost stężenia kortyzolu u widza. Jak się zatem przed nim chronić? Jak pokonać stres?

Nie obawiajmy się szukać pomocy. Pamiętajmy, że wszelkie niepokojące objawy (zarówno fizyczne, jak psychiczne) wymagają konsultacji lekarskiej. W wielu przypadkach wsparcie bliskich, przyjaciół – sama rozmowa może rozładować napięcie i sprawić, że z optymizmem zaczniemy patrzeć w przyszłość. Dlatego tak istotna jest umiejętność budowania trwałych, głębokich relacji z innymi ludźmi. Zadbajmy również o regularną aktywność fizyczną, która sprzyja dobremu samopoczuciu i zdrowiu – zarówno psychicznemu, jak fizycznemu.

Jeśli doskwierają nam problemy z wypróżnianiem, zwiększmy spożycie błonnika i ilość przyjmowanych płynów (do ok. 2-3 litrów dziennie). W krótkotrwałym, objawowym leczeniu zaparć ulgę przynoszą tabletki na zaparcia Dulcobis, które zawierają bisakodyl – substancję czynną o dobrze udokumentowanej skuteczności, o czym więcej przeczytać można na łamach portalu: www.stopzaparciom.pl.

A poza tym? Warto zgłębiać techniki relaksacyjne, jak medytacja, praca z oddechem czy wizualizacja. Redukcji stresu sprzyja również pasja – hobby, które odpręża, sprawia przyjemność i jest źródłem codziennej radości.

Bibliografia:

Piepolli M.F., Hoes A.W., Agewall S.et al. 2016 European Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice: The Sixth Joint Task Force of the European Society of Cardiology and Other Societies on Cardiovascular Disease Prevention in Clinical Practice (constituted by representatives of 10 societies and by invited experts). Developed with the special contribution of the European Association for Cardiovascular Prevention & Rehabilitation (EACPR). European Heart Journal, 2016; 37: 2315–2381.
Bisakodyl (bisacodyl), https://indeks.mp.pl/desc.php?id=117, dostęp: 30.11.2018.
eMPendium leki. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2018.
Referowska M., Leśniak W.: Zapobieganie chorobom sercowo-naczyniowym w praktyce klinicznej. Podsumowanie wytycznych towarzystw europejskich 2016. Medycyna Praktyczna 2016; 11: 12–33.
American Diabetes Association 2016. Standards of medical care in diabetes – 2016. Diabetes Care 2016; 39 (supl. 1): S1–S112.
Nuszkiewicz J., Kwiatkowska A., Majko K. et al. Stres oksydacyjny i stan zapalny a rozwój otyłości: protekcyjne działanie melatoniny. Problemy Higieny i Epidemiologii 2017, 98(3): 226–232.
Szczeklik A., Tendera M. Kardiologia. Podręcznik oparty na zasadach EBM. T. 1. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2009.
Wasilewski J., Kiljański T. Biomechaniczna przyczyna miażdżycy. Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź 2011.
Mancia G., Fagard R., Narkiewicz K. et al. 2013 Practice guidelines for the management of arterial hypertension of the European Society of Hypertension (ESH) and the European Society of Cardiology (ESC): ESH/ESC Task Force for the Management of Arterial Hypertension. Journal of Hypertension 2013; 31 (10): 1925-1938.Prejbisz A., Januszewicz A. Postępowanie w nadciśnieniu tętniczym w świetle wytycznych amerykańskich 2017. Medycyna Praktyczna 2018: 2: 30–38.
Bryl W, Springer M. Leczenie nadciśnienia w praktyce lekarza POZ w świetle aktualnych wytycznych Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego. Lekarz POZ. 2017; 3 (5): 331–337.
Gajewski P.(red.). Interna Szczeklika 2018. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2018.
Knieć M., Kujawska-Łuczak M. Wpływ stylu życia na występowanie nadciśnienia tętniczego u dorosłych. Forum Zaburzeń Metabolicznych 2012; 3 (1): 14–23.
Pawlak M., Roik M., Dąbrowska K. Kardiomiopatia takotsubo – opis przypadku. Kardiologia po Dyplomie 2010; 9 (6): 59–63.
Landowski J. Neurobiologia reakcji stresowej. Neuropsychiatria i Neuropsychologia 2007; 2, 1: 26–36.
Rolińska A., Furmaga J., Czyżewski W. Wpływ stresu na układ odpornościowy w przebiegu choroby nowotworowej z perspektywy biomedycznej. Psychoonkologia 2017; 21 (2): 58–65.
Polacy a stres. Raport z badania ilościowego. GFK, Warszawa, 22 marca 2016 r.
Alex B, Pepitone C, Schade RR, Wilkins T: Rozpoznanie i postępowanie z IBS u dorosłych. Lekarz Rodzinny 2012; 11/183: 852-59.
Szczepanek M., Strzeszyński Ł. Choroby czynnościowe układu pokarmowego – wytyczne rzymskie IV (2016). Część II: Choroby czynnościowe żołądka i dwunastnicy. Medycyna Praktyczna 2017; 27–38.
Szczepanek M., Goncerz G., Strzeszyński Ł.: Choroby czynnościowe układu pokarmowego – wytyczne rzymskie IV (2016). Część III: Choroby czynnościowe jelit. Medycyna Praktyczna 2018; 6: 18–29.
Szczepanek M., Goncerz G., Strzeszyński Ł.: Choroby czynnościowe układu pokarmowego – wytyczne rzymskie IV (2016). Część IV: Choroby czynnościowe odbytnicy i odbytu. Medycyna Praktyczna Psychiatria 2018; 6: 22–29.
Stres jest zaraźliwy. https://www.mp.pl/poz/psychiatria/aktualnosci/100853,stres-jest-zarazliwy, dostęp: 30.11.2018.
Wojtasiński Z. Zmęczenie i stres najbardziej przeszkadzają Polakom w seksie, https://www.mp.pl/kurier/158768,zmeczenie-i-stres-najbardziej-przeszkadzaja-polakom-w-seksie, dostęp: 30.11.2018.
Stres pogarsza jakość nasienia, https://www.mp.pl/kurier/188323,stres-pogarsza-jakosc-nasienia, dostęp: 30.11.2018.
Stres przyspiesza starzenie mózgu https://www.mp.pl/neurologia/aktualnosci/168560,stres-przyspiesza-starzenie-mozgu, dostęp: 30.11.2018.
CBOS: przyczynami depresji są stres, bezrobocie i samotność, http://www.rynekzdrowia.pl/Uslugi-medyczne/CBOS-przyczynami-depresji-sa-stres-bezrobocie-i-samotnosc,189204,8.html%20s, dostęp: 30.11.2018.
Suliburska J., Kuśnierek J. Czynniki żywieniowe i pozażywieniowe w rozwoju insulinooporności. Forum Zaburzeń Metabolicznych 2010; 1 (3): 177–183.
Gałecki P., Talarowska M. Poznanie, emocje, depresja, procesy zapalne – podstawowe założenia teorii neurorozwojowej depresji. Neuropsychiatria i Neuropsychologia 2017; 12, 1: 30–37.

Wideo

polecane: Flesz: Więzienie za przekręcanie liczników

Więcej na temat:

Wybrane dla Ciebie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3